Akran Zorbalığının Anatomisi

Toplam okunma sayısı 1031

20.11.2019 20:36:25

Bölüm 1

İki bebek düşünün... İkisi de normal şartlar altında doğmuş ve sağlıklı bebekler. İkisinin de bir ailesi var.

Onlar doğduğunda  aileleri tüm ebeveynler gibi mutluluktan havalara uçmuş. İsim konusunda tartışmalar olsa da nihayetinde uzlaşılmış ve ikisine de en yakışan isimler konulmuş. İlk gülücükleri, ilk sözcükleri ve ilk adımları ailelerinde coşkuyla karşılanmış. Kucaktan kucağa gezerek ilk sevgi ikisine de aşılanmış. Hemen hemen tüm çocuklar farklı şartlar altında olsa da bu benzer süreçleri yaşıyorlar. Şimdi durup düşünelim, ne oluyor da bu bebeklerden birisi seri katil diğeri toplum gönüllüsü bir doktor olabiliyor?Benzer şartlarda yetişip de çok iyi ya da çok kötü bir karaktere sahip olan bu bebekleri farklı kişiliğe büründüren ana etken ya da etkenler neler? Kalıtım mı? Çevresel faktörler mi? Yoksa ikisi birden mi ? Sanırım bu sorunun cevabını bulmak çok çok zor. Çoğumuz çocukluk döneminde akran zorbalığına uğramış ya da birilerine zorbalık etmişizdir. Nasıl oluyor da daha okula yeni başlamış bir çocuk, kendi yaşıtı bir başka çocuğa incitici davranabiliyor? 


İşte bunu araştıran ve 1960’ların başında Albert Bandura tarafından gerçekleştirilen orijinal deney, sosyal öğrenmenin gücünü hala en net ortaya koyan deneylerden biridir. Bandura, bu deney için Stanford Üniversitesi Koleji’nden 72 ana okulu öğrencisinin kullandı. Katılımcılardan biri de minik James’ti. Labaratuvara vardıktan sonra, kendini oyalasın diye çıkartmalarla doldurulmuş bir oyun odasının köşesinde oturtulmuştu. Diğer köşede de Bandura’nın ekibinden Harold adında bir araştırmacı oturuyordu. Harold hiç sesini çıkartmadan, birkaç dakika boyunca bazı oyuncaklarla oynadı ve sonra hiçbir nedeni yokken birden yanındaki bir  balonu dövmeye başladı bunu yaparken de “Pov Pov” diye bağırdı. Bir süre karşısında kopan patırtıyı izleyen James biraz sonra oyuncaklarla dolu başka bir odaya alındı. Odada bulduğu oyuncak kamyon ve legoların keyfini çıkaran James biraz sonra diğer odaya yeniden götürüleceği söylendi. Hayal kırıklığına uğrayan James, ilk odaya geri götürüldüğünde balonu dövmeye başladı ve bunu yaparken de “Pov Pov” diye bağırdı. Çalışmaya katılan bir başka ufaklık da Edi’ydi. Edi de James ile benzer şeyleri yaşamıştı ama bir şey hariç, Harold bu defa saldırgan değildi ve balona dayak atmamıştı. Sonuç olarak Edi de öyle yapmadı. Elbette Edi de kamyon ve legolardan ayrılacağı için hayal kırıklığına uğramıştı ama bu duygular onu saldırganlığa sürüklemedi. James ve Edi Bandura’nın beynindeki iki ayrı grubu temsil ediyor. Şiddet içerikli davranışları izleyen gruptaki çocuklar daha sonra aynı davranışı sergilemeye meylederken Harold’u balona vururken görmeyenler böyle bir davranışta bulunmadılar. Farkında değiliz ama her birimiz birer Harold’uz ve başkalarına örnek teşkil eder onların davranışlarımızı taklit etmesine neden oluruz. Hemen her durumda geçerli olan bu gerçek, özellikle çocuklarımız iş arkadaşlarımız ve dostlarımız gibi ne yaptığımıza yakın ilgi gösterenler için geçerlidir. Neyin normlara uygun ve arzulanabilir olduğu konusunda sinyaller yayan antenler gibiyiz. Ebeveynlerinin bir yandan ağızlarına cips tıkarken diğer yandan telefonla oynadıklarını gören bir çocuğu, armut yerken kitap okumaya ikna etmek son derece zordur ama cips yerine meyveyi seçerseniz çevrendekiler de aynısını yapabilir?

Tuncay T. 
Eğitimci

Dipnot: Başkalarının Aklı kitabından alıntılar yapılmıştır.

Bu içeriği arkadaşlarınızla paylaşmak ister misiniz?

All Photos from Unsplash


Gerçekten Koşulsuz Mu Seviyoruz?
Gerçekten Koşulsuz Mu Seviyoruz?

Ebeveynler ve öğretmenler olarak, çocukların üzerinde kurulan sarsılmaz baskı ve sindirmenin farkında mıyız?

Devamı...

Akran Zorbalığının Anatomisi 2
Akran Zorbalığının Anatomisi 2

Çocukları saldırganlığa ve arkadaşlarına şiddet uygulamaya iten birçok sebep olabilir.

Devamı...

Bu Vatan Kimin? Bir 29 Ekim Yazısı
Bu Vatan Kimin? Bir 29 Ekim Yazısı

Milli Mücadele Anadolu'sunda Birinci Dünya Savaşı, göç ettirmeler vesaire gibi sebeplerin de ayrıca etkileriyle tamirci, sobacı gibi en basit el işçilerinin bile tedariki bir meseleydi..

Devamı...

Çocuk neden hayal dünyasına kaçar? Neden hayali dostlar edinir? Neden onlarla konuşur?
Çocuk neden hayal dünyasına kaçar? Neden hayali dostlar edinir? Neden onlarla konuşur?

Bir psikolog kliniği hayal edin. Danışan, koltuğa uzanmış ve psikoloğun kendisine yönelttiği soruları yanıtlıyor.

Devamı...